Jak wygląda

Kapelusz ma zwykle szerokość 3–6 cm. Na jasnoszarej do szarobrązowej powierzchni znajdują się drobne, przylegające łuseczki, wyraźniejsze i ciemniejsze pośrodku. Przy wilgotnej pogodzie kapelusz jest lepki.

Białe blaszki są dość rzadkie i krótko zbiegają na trzon. Białawy trzon osiąga około 3–7 cm, a w górnej części zdobią go szarobrązowe łuseczki. Właśnie ta ozdoba sprawia wrażenie kropkowania. Sam trzon jest suchy.

Miąższ jest biały, cienki i po uszkodzeniu nie zmienia barwy. Zapach ani smak nie są wyraziste. Wysyp zarodników jest biały.

(Źródło: Czeskie Towarzystwo Mykologiczne – wodnicha kropkowana)

Gdzie i kiedy rośnie

Czeskie Towarzystwo Mykologiczne podaje występowanie od września do listopada, zwykle w grupach, przede wszystkim w lasach iglastych ze świerkiem. Wspomina także o znaleziskach pod drzewami liściastymi. Same w sobie nie dowodzą one jednak, z korzeniami którego drzewa związana jest konkretna grzybnia.

(Źródło: Czeskie Towarzystwo Mykologiczne – występowanie)

Obszerne badanie europejsko-północnoamerykańskie z roku 2021 charakteryzuje gatunek w europejskim ujęciu jako późno owocnikującą wodnichę lasów świerkowych. Nowy zbiór referencyjny dla nazwy Hygrophorus pustulatus autorzy wybrali z mieszanego lasu iglastego z przewagą świerka pospolitego w Szwecji.

(Źródło: Bellanger i in., Persoonia, 2021)

Z drzewem łączy ją podziemna relacja

Wodnichy z rodzaju Hygrophorus należą do grzybów ektomykoryzowych. Ich życie związane jest z drobnymi korzeniami żywych drzew i krzewów, a nie tylko z opadłym igliwiem na powierzchni gleby.

W ogólnym modelu ektomykoryzy grzyb otrzymuje od rośliny organiczne związki węgla i uczestniczy w pobieraniu przez nią składników odżywczych. Nie można jednak zakładać, że każdy gatunek ma ze wszystkimi drzewami identyczną relację; literatura fachowa podkreśla preferencje wobec gospodarzy oraz różnice między poszczególnymi wodnichami.

(Źródło: Lodge i in., filogeneza i ekologia Hygrophoraceae, 2014)

Niepozorny gatunek w badaniach nad substancjami naturalnymi

Lübken i współautorzy opisali w roku 2004 dwadzieścia nowych pochodnych cyklopentenonu, nazwanych higroforonami, wyizolowanych z czterech gatunków wodnich. Wśród badanych gatunków wyraźnie wymieniono także wodnichę kropkowaną.

W przypadku wybranych substancji laboratoryjnie przetestowano aktywność grzybobójczą, czyli działanie przeciwko grzybom. Ciekawe jest już samo to, że grzyb wytwarza substancje zdolne oddziaływać na inne grzyby.

Liczba dwadzieścia odnosi się do całego zbioru czterech gatunków. Nie oznacza, że wszystkie dwadzieścia substancji znaleziono właśnie w wodnisze kropkowanej. A laboratoryjny efekt działania wyizolowanej substancji nie jest dowodem na lecznicze działanie porcji grzybów u człowieka.

(Źródło: Lübken i in., Hygrophorones A–G, Phytochemistry, 2004)

Dlaczego ten sam grzyb może mieć dwie nazwy naukowe

Obok Hygrophorus pustulatus w literaturze pojawia się także nazwa Hygrophorus tephroleucus. Badanie Bellangera i współautorów powróciło do historycznych opisów i porównało je ze współczesnymi zbiorami oraz danymi genetycznymi.

Autorzy nie znaleźli potwierdzenia istnienia dwóch odrębnych europejskich linii odpowiadających tym dwóm nazwom. Ich wyniki przemawiały za jednym zmiennym gatunkiem i połączeniem obu nazw pod Hygrophorus pustulatus.

Historyczną ilustrację powiązano przy tym z nowszym zbiorem: do doprecyzowania nazwy H. tephroleucus wykorzystano również okaz dokumentacyjny ze słowackiego rezerwatu Dobročský prales z roku 2008. Typifikacja to sposób na trwałe powiązanie nazwy naukowej z materiałem referencyjnym.

(Źródło: Bellanger i in. – typifikacja H. pustulatus i H. tephroleucus)

Amerykańskie podobieństwo nie musi oznaczać tego samego gatunku

W tej samej pracy opisano północnoamerykański gatunek Hygrophorus pustulatoides. Jest bardzo podobny do wodnichy kropkowanej, ale odmienny genetycznie. Autorzy potwierdzili przy tym również występowanie prawdziwej H. pustulatus w Ameryce Północnej.

Nie obowiązuje więc prosta zasada, że europejska i amerykańska szara wodnicha są zawsze tym samym gatunkiem, ani przeciwne twierdzenie, że za każdym razem chodzi o różne gatunki. Rozstrzygają konkretne materiały dokumentacyjne.

(Źródło: Bellanger i in. – opis Hygrophorus pustulatoides)

Wykorzystanie w kuchni i uprawa

Czeskie Towarzystwo Mykologiczne podaje ją jako jadalną. Podobna wodnicha pachnąca różni się między innymi wyraźnym zapachem gorzkich migdałów i gładkim kapeluszem. Jest to porównanie cech gatunkowych, a nie oznaczenie konkretnego znaleziska.

(Źródło: Czeskie Towarzystwo Mykologiczne – wykorzystanie i podobne gatunki)