Kliknij, aby przeczytać pierwszą część historii

Kliknij, aby przeczytać drugą część historii

Kliknij, aby przeczytać trzecią część historii

Ostatnio opowiedzieliśmy sobie trochę o cukrach i trochę o tym, jak działa insulina. Dzisiaj powiemy sobie, jak właściwie przebiega cała taka insulinoterapia, na razie bez większych szczegółów.

Powiedzieliśmy sobie, że dzięki insulinie cukier z krwi trafia do wątroby. Bardziej dociekliwi z Was z pewnością zastanawiali się, jak i kiedy z tej wątroby, z tego podręcznego magazynu, zostaje z powrotem wyciągnięty?

Do tego służy hormon glukagon, który również powstaje w trzustce i pełni funkcję przeciwną do insuliny. Podczas gdy insulina powstaje w tzw. komórkach B (beta) wysp Langerhansa, glukagon powstaje w komórkach A (alfa). U zdrowego człowieka istnieje równowaga między glukagonem a insuliną, dzięki której utrzymuje on bardzo precyzyjny i niemal niezmienny poziom cukru we krwi. (Poziom cukru we krwi nazywa się glikemią i będziemy o nim rozmawiać przede wszystkim w kontekście choroby.) U zdrowego człowieka glikemia mieści się w przedziale 3,5 - 6,4 mmol/l, po posiłku wzrasta na krótko o dodatkowe 1 do 2 mmol/l.

Mechanizm regulacji u zdrowego człowieka wygląda następująco. Już gdy zdrowy człowiek widzi jedzenie, czuje jego zapach, krótko mówiąc, odbiera je zmysłami, następuje pierwsze wydzielanie insuliny. Gdy fizycznie zjemy posiłek – czyli zwiększy się objętość żołądka i dwunastnicy – wydziela się kolejna porcja insuliny. Dopiero kiedy cukier rzeczywiście trafi do krwi, wydzielają się kolejne i kolejne porcje insuliny. Równocześnie z nią zaczyna się już znowu wydzielać odrobina glukagonu. Jeśli człowiek przez dłuższy czas głoduje i glikemia spada, glukagon sprawia, że z wątroby do krwi znów trafia odpowiednia ilość cukrów. Tak to oczywiście działa dopóty, dopóki jest co rozprowadzać z magazynu. Jeśli nie ma, do akcji wkraczają kolejne procesy, które zapewniają wytwarzanie energii z innych źródeł, ale ze względu na temat nie jest to w tej chwili istotne.

Swoją drogą, przeciwwagę dla insuliny stanowi nie tylko glukagon, ale też inne substancje. Na przykład adrenalina albo hormon wzrostu, co akurat w przypadku cukrzycy u dziecka, które, o dziwo, rośnie, jest niezłą mordęgą.

Wyjaśniliśmy już sobie, w jakim stanie i z jakim problemem metabolicznym nowy pacjent trafia do szpitala oraz jak działa insulina. Ale w jaki sposób podawać insulinę i jakie są zagrożenia?

Pierwszą rzeczą, którą trzeba zrozumieć, jest to, że insulina stosowana w leczeniu zastępczym cukrzycy występuje w różnych rodzajach. Oryginalna insulina w ludzkim organizmie wydziela się w małych ilościach, ale praktycznie stale, i działa bardzo, bardzo szybko. Takiej insuliny nie dałoby się podawać w zastrzykach, bo człowiek musiałby co kilka minut wstrzykiwać sobie maleńką ilość.

Insulina produkowana do leczenia DM1 ma więc celowo wolniejsze działanie. Nie będę wchodził w szczegóły, jak się to osiąga, ale na przykładzie Sárinki wyjaśnię, że mamy do dyspozycji insulinę szybką i wolną.

Szybkiej insuliny też jest więcej rodzajów, typowo stosuje się sześciogodzinną, czyli taką, która zaczyna działać po około 15 minutach, osiąga maksimum działania po około trzech godzinach i działa łącznie mniej więcej sześć godzin.

Sárinka ma jednak do dyspozycji także trzygodzinną. Z kolei są też insuliny długodziałające, działające stopniowo przez 12 lub 24 godziny.

Kolejną rzeczą, bez której diabetyk nie może się obejść, jest glukometr. Żeby w ogóle dało się jakoś śledzić glikemię, trzeba w kluczowych lub nietypowych momentach dnia mieć informację o jej aktualnej wartości. Do tego służy urządzenie zwane glukometrem. Składa się z nakłuwacza, pudełeczka z wyświetlaczem i pasków testowych. Trzeba użyć nakłuwacza (ze sprężynką i ukrytą igłą), który przykłada się do przedniej części palca (u ręki), a po naciśnięciu przycisku igła nakłuwa palec i powstaje kropelka krwi włośniczkowej. Do niej przykłada się pasek testowy wsunięty do urządzenia, a ono ustala wartość glikemii i wyświetla liczbę na ekranie. Przetestowałem to na sobie, żeby wiedzieć, czym męczymy Sárę, i choć Sárinka dobrze znosi pomiary glukometrem, mnie wcale nie wydało się to przyjemne.

Jak więc wygląda tryb życia pacjenta z DM1? Celem najnowszych metod leczenia jest tzw. schemat intensywny. Oznacza to, że insulinoterapia ma przypominać krzywą insulinową zdrowego człowieka. U zdrowego człowieka stale wydziela się maleńka ilość insuliny, zapewniająca tzw. funkcje podstawowe – to właśnie ta funkcja, która umożliwia glukozie wnikanie do komórek. Następnie po każdym posiłku następuje większy wyrzut insuliny.

Plan dnia diabetyka może się mniej więcej różnić, ale opiszę plan, do którego wspólnie z naszym diabetykiem doszliśmy u Sáry. Przypuszczam, że wielu z Was (diabetyków) ma inaczej ułożony plan, ale według wartości glikemii i rad lekarza ten najbardziej odpowiada Sárince. Stopniowo dojdę też do fine tunningu, który wprowadziłem później.

7:00 pobudka – przy DM1 naprawdę trzeba rano wstać o jakiejś rozsądnej godzinie, ponieważ mniej więcej od trzeciej, czwartej nad ranem organizm jest zaprogramowany (przy pomocy glukagonu) na wyciąganie pozostałych zapasów cukrów z wątroby. Rano trzeba podać insulinę i śniadanie.

- pomiar glikemii – wstrzyknięcie insuliny krótkodziałającej – śniadanie z dokładnie określoną ilością węglowodanów.

Każdy posiłek diabetyka musi mieć dokładnie określoną zawartość węglowodanów. Trzeba też zwracać uwagę na to, jak szybko działające cukry zawiera danie. Wszystko, co zawiera sacharozę, jest bardzo niewskazane, podobnie jak niektóre owoce (winogrona, śliwki), i w ogóle jest to dość skomplikowane. Układaniem jadłospisu zajmę się w kolejnych rozdziałach.

9:30 drugie śniadanie

- pomiar glikemii – drugie śniadanie z odpowiednią ilością węglowodanów

Na drugie śniadanie najlepiej nadają się owoce, najlepiej te z błonnikiem – jabłka, gruszki itd. Dostarczyć cukry, które zrównoważą poziom insuliny, działającej właśnie w tej chwili najmocniej. Ilość i rodzaj można zmieniać w zależności od aktualnej glikemii.

12:00 obiad

- pomiar glikemii – wstrzyknięcie insuliny krótkodziałającej i długodziałającej – obiad z dokładnie określoną ilością węglowodanów.

W południe podajemy też dawkę insuliny długodziałającej (12h). Na szczęście można nabrać obie insuliny do tej samej strzykawki i podać je jednocześnie jednym wkłuciem.

14:30 podwieczorek

- pomiar glikemii – podwieczorek z odpowiednią ilością węglowodanów

Na podwieczorek najlepiej nadają się owoce. Dostarczyć cukry, które zrównoważą poziom insuliny, działającej właśnie w tej chwili najmocniej. Ilość i rodzaj można zmieniać w zależności od aktualnej glikemii.

17:30 kolacja

- pomiar glikemii – wstrzyknięcie insuliny krótkodziałającej – kolacja z dokładnie określoną ilością węglowodanów.

To samo co przy obiedzie.

20:00 druga kolacja

- pomiar glikemii – przekąska z odpowiednią ilością węglowodanów

Można ją przesunąć aż do pory snu, ale mała i tak nie chodzi spać dużo później, zwłaszcza że rano znów musi wstać o siódmej, a my razem z nią.

00:00 nocna insulina

- pomiar glikemii – wstrzyknięcie insuliny długodziałającej

Gdyby glikemia spadła poniżej określonej wartości, trzeba byłoby ją obudzić i dokarmić

03:00 pomiar kontrolny

- pomiar glikemii

Jak już wspomniano, o tej porze glikemia bywa najniższa w ciągu nocy. Dlatego ważne jest, żeby ją zmierzyć i upewnić się, że cukru nie jest za mało, ewentualnie obudzić i dokarmić.

Sárinkę już niedługo wypiszą ze szpitala (w naszej historii), jednak następnym razem przyjrzymy się jeszcze kolejnym powikłaniom leczenia. Szczególnie będzie nas interesowało, czym są hiperglikemia i hipoglikemia oraz jak mogą zagrozić naszemu zdrowiu lub życiu. A także co może się stać, jeśli o którymś z wymienionych wyżej punktów planu dnia zapomnimy, zlekceważymy go albo coś zepsujemy...

(Ciąg dalszy następnym razem, znów w poniedziałek o 16:35)

To pisał RIK w czasach powstawania pierwotnego bloga, nie wszystkie informacje wytrzymują porównanie z obecną wiedzą.