Kliknij, aby przeczytać pierwszą część historii

Kliknij, aby przeczytać drugą część historii

Kliknij, aby przeczytać trzecią część historii

Kliknij, aby przeczytać czwartą część historii

Kliknij, aby przeczytać piątą część historii

Po powrocie ze szpitala staraliśmy się z Sárinką przestrzegać planu dnia i dawek insuliny ustalonych w szpitalu. Nie odważyliśmy się sami zmieniać dawek i zauważyliśmy, że glikemia Sáry zachowuje się jak na huśtawce. Hipoglikemia przeplatała się z hiperglikemią, a największym problemem było wytłumaczenie temu trzyletniemu stworzeniu, że musi jeść właśnie o tej godzinie i właśnie to jedzenie. Była przecież przyzwyczajona do pewnej pobłażliwości, a także ze względu na wcześniejszy stan zdrowia przywykła do tego, że czasem może wypłakać sobie zmianę jadłospisu. Tyle że przy wyrównywaniu cukrzycy nie jest to już takie proste. Przede wszystkim nie można jeść wtedy, kiedy nie powinna, jeśli cukier jest w normie. Również ugotowanie odpowiedniej potrawy zawierającej właściwą ilość węglowodanów dawało nam nieźle w kość i wymagało zarówno wysiłku, jak i czasu. A kiedy już poda się insulinę, dziecko musi to zjeść, czy chce, czy nie, i w miarę możliwości zanim insulina spowoduje zbyt duży spadek glikemii. W pierwszych dniach było naprawdę ciężko.

Zrobiłbym w tej historii małą dygresję i wyjaśnił kolejną z ważnych rzeczy: czym są hipoglikemia i hiperglikemia. Powiedzieliśmy już sobie w czwartej części , że prawidłowa glikemia (czyli ilość glukozy we krwi) mieści się między 3,5 a 6,4 mmol/l.

Jeśli ilość cukru wzrośnie ponad wartość graniczną, mówimy o hiperglikemii. U zdrowego człowieka byłaby to wartość powyżej 6,4 mmol/l na czczo, u diabetyka ta wartość może być nieco wyższa. U małych dzieci z DM1 lekarze tolerują wartości do 10 mmol/l, ponieważ bardziej obawiają się hipoglikemii, a według badań taka wartość w tym wieku nie szkodzi aż tak bardzo. No ale w każdym razie wyniki poniżej 8 są znacznie korzystniejsze.

Hiperglikemia sama w sobie nie zagraża bezpośrednio życiu człowieka, ale ma długotrwałe negatywne skutki. Na pierwszy ogień idą nerki, ponieważ przy glikemii wyższej niż tak zwany próg nerkowy (jego wartość jest indywidualna, ale podaje się ją właśnie jako 10 mmol/l) nerki zaczynają wydalać glukozę z moczem. Przy długotrwałej hiperglikemii może potem dojść do tak zwanej nefropatii cukrzycowej, czyli właściwie uszkodzenia naczyń krwionośnych w nerkach, które prowadzi do stopniowego zaniku czynności nerek. W skrajnym przypadku konieczny jest przeszczep nerki albo regularne dializy.

Hiperglikemia ma negatywny wpływ także na pozostałe naczynia krwionośne, właściwie na wszystkie, ale do innych częstych powikłań cukrzycy związanych z hiperglikemią należą przede wszystkim retinopatia cukrzycowa - w ten sam sposób uszkodzeniu ulegają drobne naczynia odżywiające siatkówkę oka, powstają ubytki w polu widzenia, a następnie grozi utrata wzroku, neuropatia cukrzycowa - uszkodzenie funkcji nerwów autonomicznych lub czuciowych, makroangiopatia cukrzycowa (uszkodzenie dużych naczyń) i zespół stopy cukrzycowej (prowadzący w skrajnym przypadku nawet do amputacji). Znanym objawem hiperglikemii jest oczywiście także powolne gojenie się ewentualnych ran, również związane z wpływem wysokiego poziomu glukozy na naczynia krwionośne.

Z kolei niedobór glukozy we krwi nazywamy hipoglikemią. Zwykle mówimy wtedy o wartości niższej niż 3,3 mmol/l. Z powodu ostrego niedoboru glukozy cierpi przede wszystkim układ nerwowy, a więc mózg, który nie potrafi czerpać energii z żadnych zastępczych źródeł. Łagodniejszej hipoglikemii towarzyszą zwykle pewne objawy, które są jednak bardzo indywidualne. Może to być obniżona sprawność umysłowa, osłabienie, ból głowy, zimny pot, uczucie bardzo silnego głodu, zaburzenia motoryki małej, drażliwość itp. Jeśli glikemia spadnie jeszcze bardziej, grozi utrata przytomności, a bez pomocy drugiej osoby oczywiście śmierć.

Pomoc udzielona przez inną osobę w przypadku śpiączki może polegać na wstrzyknięciu glukagonu bezpośrednio do mięśnia, co bardzo szybko powoduje uwolnienie glukozy z glikogenu w wątrobie. Jednocześnie trzeba wezwać pogotowie ratunkowe, które poda glukozę dożylnie. Częstym błędem niepoinformowanych laików może być wstrzyknięcie insuliny - taka osoba może bowiem wiedzieć, że chory wstrzykuje sobie insulinę - a tak rozumiana pomoc w dobrej wierze może z dużym prawdopodobieństwem zakończyć się śmiercią.

Przy dłużej trwającej śpiączce hipoglikemicznej może dojść do obrzęku mózgu, ewentualnie innych następstw w układzie nerwowym. Krótko mówiąc, niezbyt dobrze jest zbyt często zapadać w śpiączkę hipoglikemiczną. Pacjentom posiadającym prawo jazdy przy powtarzających się śpiączkach grozi jego odebranie na zalecenie lekarza prowadzącego.

U diabetyka do hipoglikemii może dojść wskutek dawki insuliny zbyt wysokiej w stosunku do ilości spożytych węglowodanów, ewentualnie dużego wysiłku fizycznego albo alkoholu.

Zasadą leczenia DM1, jak już powiedzieliśmy, jest utrzymywanie glikemii jak najbliżej glikemii zdrowego człowieka. Podajemy więc insulinę i staramy się spożywać tylko odpowiednią do tej insuliny ilość węglowodanów. Tyle że na poziom glukozy wpływa wiele innych czynników. Z jednej strony są to substancje działające przeciw insulinie, jak już powiedzieliśmy: glukagon, kortyzol, adrenalina, hormon wzrostu i inne, ale cukier zużywa nam też na przykład praca fizyczna, ruch itp., natomiast wyższą glikemię powoduje na przykład choroba, gorączka itp. Alkohol to zupełnie osobny rozdział i zajmiemy się nim oddzielnie.

Tak więc, starając się prawidłowo wyrównywać cukrzycę, próbujemy dobrać dawkę insuliny tak, by jak najściślej kontrolować glikemię, ale wtedy właśnie może grozić hipoglikemia. Niektórzy ludzie są wrażliwi na hipoglikemię i łatwo rozpoznają, że trzeba coś zjeść, gorzej jest u trzyletniej dziewczynki. Na szczęście Sárinka przez te trzy kwartały roku swojej choroby nauczyła się już rozpoznawać, co się dzieje, i w dziewięćdziesięciu procentach przypadków sama zgłasza, że jest głodna.

Zdarzają się wyjątki, kiedy jest tak pochłonięta jakimś przyjemnym zajęciem (zabawą z rodzeństwem, grą na komputerze, bajką w telewizji), że nie zamierza nic zgłaszać. Wtedy wyjątkowo zdarzyło nam się, że glikemia spadła do wartości, przy której podręczniki opisują wzorcową śpiączkę, ale Sára na szczęście jak dotąd nie wykazywała żadnych objawów umierania ani omdlewania. Pierwszą pomocą przy hipoglikemii jest glukoza albo inny możliwie najprostszy cukier, który można jak najszybciej dostarczyć do organizmu. Najłatwiej dostępnym i najszybszym sposobem na podniesienie glikemii jest cukier rozpuszczony w napoju. A więc dokładnie te rzeczy, których diabetyk w normalnych okolicznościach nie może spożywać, można wykorzystać w takich przypadkach znacznej hipoglikemii. Słodkie napoje, sok (pacjent z DM1 powinien zawsze nosić ze sobą soczek na pierwszą pomoc), ewentualnie cukierki Lipo, a przy mniej poważnej hipoglikemii trochę czekolady albo innych słodyczy. Oczywiście trzeba uważać, żeby nie przesadzić.

Dodatkowo organizm podczas hipoglikemii uruchamia właśnie adrenalinę, glukagon itp. i próbuje wydobyć z wątroby zapas glukozy z glikogenu, więc później można się spodziewać dla odmiany hiperglikemii ...

I takie rzeczy działy się u nas po powrocie ze szpitala, pani doktor od razu wyjaśniła nam, jak to wszystko wygląda. Ale o tym znów następnym razem.

(ciąg dalszy następnym razem, znów w poniedziałek o 16:35)

To pisał RIK w czasach, gdy powstawał pierwotny blog, nie wszystkie informacje wytrzymują porównanie z obecną wiedzą.