Wiele restauracji ma w swoim menu sałatkę Caesar, najczęściej pizzerie i restauracje włoskie. Mało gdzie jednak dostaniemy prawdziwego Caesara, dość często jest to sałata lodowa z jakimś majonezowym dressingiem o mdłym kolorze i marnym smaku. Sałatka Caesar to jedno z moich ulubionych dań, więc zamawiam ją niemal w każdej nowo odwiedzanej restauracji i dotąd nie trafiłem na taką, która zbliżałaby się do oryginału. Przyjrzyjmy się historii tego światowego klasyka nieco dokładniej, a na koniec pokażmy sobie, jak przygotować taką sałatkę w domu w całkowicie autentyczny sposób.

Choć mogłoby się wydawać, że sałatka Caesar pochodzi z Europy, wcale tak nie jest. Ojcem sałatki jest Włoch Caesar Cardini (1896-1956), który wraz ze swoim bratem Alexem po zakończeniu pierwszej wojny światowej opuścił rodzime Włochy i przeprowadził się do USA. Cardini mieszkał w amerykańskim San Diego, jednak z powodu prohibicji zaczął prowadzić restaurację w meksykańskiej Tijuanie, oddalonej o niespełna 17 mil.

Sałatka, którą Cardini podawał w swojej restauracji, szybko stała się bardzo popularna i poszukiwana. Wokół pierwotnego przepisu i nazwy sałatki do dziś krąży wiele domysłów i sprzecznych twierdzeń. Wspólnik Cardiniego, Paul Maggiora, twierdzi na przykład, że pierwszą sałatkę Caesar podano w roku 1927 amerykańskim żołnierzom w San Diego i nosiła nazwę "Aviator's Salad" — czyli Sałatka pilota lub Sałatka lotnika... Brat Cardiniego, Alex, twierdzi, że przepis jest jego dziełem i również nazywa go Aviator's Salad. Kucharz Livio Santini twierdzi, że to przepis jego matki i że przygotowywał tę sałatkę w restauracji Cardiniego w roku 1925, gdy miał 18 lat, a zatem autorstwo należy do niego.

Sałatka Caesar miała podobno pełnić podobną funkcję jak przypisywana u nas zupie czosnkowej podawanej w ciężkie poranki. Trwała prohibicja, do Tijuany zjeżdżali amerykańscy żołnierze, balowali przez całą noc, a rano często jedli sałatkę, która stawiała ich na nogi przy kacu. Przynajmniej tak twierdził brat Caesara, Alex, który później przeprowadził się do Mexico City, otworzył trzy restauracje i wprowadził do menu: "the original Alex Cardini Caesar salad" — czyli oryginalną sałatkę Caesar Alexa Cardiniego.

Z kolei Caesar Cardini w roku 1938 przeprowadził się do Los Angels i wraz ze swoją córką Rosą otworzył sklep z delikatesami. Wykorzystał popularność dressingu z sałatki Caesar i zaczął sprzedawać go w słoikach jako oryginalny dressing Caesar Cardiniego.

Jeśli chodzi o nazwę Caesar salad, na czeski tłumaczy się ją właściwie niedokładnie jako Caesar salát. Z językoznawczego punktu widzenia poprawne tłumaczenie powinno brzmieć Caesarův salát albo Salát Caesar.

Przyjrzyjmy się zatem, jak wygląda taka oryginalna sałatka Caesar, co ją wyróżnia i co zawiera. Przepis z biegiem czasu nieco się zmieniał, więc ostatecznie przygotujemy w domu takiego Caesara, którego dziś uważa się za właściwego. Mimo to nie zaszkodzi przypomnieć pierwotnego przepisu dla porównania. Sałatka opiera się na składnikach łatwo dostępnych w ówczesnym Meksyku.

Grzanki czosnkowe — oryginalny przepis mówi o bagietce, krótko mówiąc o białym pieczywie, którego kawałki podsmaża się na oliwie z czosnkiem. W przepisie Alexa Cardiniego grzanki dodatkowo smarowano pastą z sardeli, przepis Caesara przewiduje grzanki bez tego dodatku, a czosnek jest składnikiem dressingu.

Sałata rzymska — nie wolno użyć innej sałaty niż rzymska. Oryginalny przepis zawiera całe liście sałaty rzymskiej, dziś przeważnie spotykamy liście porwane lub pokrojone.

Świeże jajko, gotowane dokładnie 1 minutę — wykorzystuje się z niego żółtko. To tak zwane "coddled egg"... podgotowane, czy też wypieszczone jajko. Chodzi właściwie o jajko na miękko, w którym podczas minuty gotowania białko się ścina, a żółtko lekko gęstnieje.

Sok z cytryny lub limonki. Czego używał Caesar Cardini, nie wiemy, ponieważ w Meksyku na limonki mówią cytryny. Limonki były jednak w Meksyku bardziej powszechne.

Starty parmezan — parmezan to ani Grana Panada, ani Grand Moravia. Parmezan musi nosić nazwę "Parmigiano Reggiano". Ten znak ma wypalony na skórce dookoła sera, tylko tak rozpoznacie prawdziwy. Aby mógł nosić tę pieczęć, musi być wytwarzany zgodnie z obowiązującą recepturą i pochodzić z określonego regionu. To oczywiście prawda, że inne sery typu parmezan, wytwarzane poza tym regionem, również mogą być robione zgodnie z recepturą. Najczęstszym odstępstwem w procesie produkcji jest użycie nienaturalnej podpuszczki. Włosi jednak nie daliby złego słowa powiedzieć o oryginalnym parmezanie.

Sos worcestershire — w oryginalnym przepisie używano wyłącznie sosu worcestershire, natomiast Alex Cardini używał rozgniecionych anchois — stosuje się je również dzisiaj, czasem nawet układa się całe filety anchois na wierzchu.

Oryginalny przepis (sałatkę podobno przygotowywano w restauracji Cardiniego "Table side", czyli kelner na stoliku na kółkach przyrządzał danie bezpośrednio przed gośćmi w sali restauracyjnej) mówi, że należy wziąć odpowiednio dużą miskę i włożyć całe liście sałaty rzymskiej. Dodać kilka łyżek oliwy, posolić, popieprzyć i dokładnie obtoczyć liście, przewracając je. Następnie wlewa się sok z cytryny lub limonki i 12 kropli sosu worcestershire. Potem dodaje się żółtko z opisanego wyżej jajka gotowanego przez minutę i ponownie miesza z sałatą, przewracając liście. Dodaje się pół filiżanki startego parmezanu, grzanki i znów miesza. Na tym robota skończona i danie wykłada się na talerz. Sałatkę można było jeść także bez sztućców, samymi rękami.

Więcej szczegółów o historii i oryginalnym przepisie tutaj: http://www.kitchenproject.com/history/CaesarSalad/index.htm

Teraz zabierzemy się za domowego „Caesarka”, takiego, którego dziś uważa się za standardowego.

Składniki:

Liście z jednej sałaty rzymskiej, najlepiej młode i chrupiące

1 jajko

oliwa

3 filety anchois

1 łyżka musztardy dijon

bagietka lub biały chleb

1 większy ząbek czosnku

parmezan — w płatkach i starty

1 limonka

sos worcestershire, sól, pieprz

No to do dzieła. Rozdzielmy sałatę rzymską na liście. Trzeba je dokładnie umyć, ale ostrożnie się z nimi obchodzić. Liście muszą pozostać chrupiące, świeże, gdy tylko je pognieciemy, stracą swój urok. To samo dotyczy suszenia. Przed kąpielą w dressingu liście sałaty muszą być bowiem całkowicie suche, żeby dressing do nich przylegał, dlatego suszeniu poświęcamy szczególną uwagę. Możemy użyć wirówki do sałaty albo choćby następującego triku, który Gordon Ramsay opisuje w książce Kitchen Heaven. Bierzemy czystą, suchą ściereczkę, wkładamy kilka liści, chwytamy za końce i kręcimy nią lub przynajmniej energicznie machamy. Siła odśrodkowa w rozsądnej dawce zrobi swoje, ale znów ostrożnie, żeby nadmiernymi staraniami nie uszkodzić liści. Następnie odkładamy liście w chłodne miejsce, aby przed podaniem były jak najświeższe. Warzywa liściaste ogólnie powinny od razu po zbiorze trafiać do lodówki i pozostawać w niej aż do ostatniej chwili przed podaniem.

Następnie przygotujemy grzanki. Według Alexa czosnek dodawano do grzanek, według Caesara zaś do dressingu. Ja wolę czosnek w dressingu. Bagietkę lub biały chleb możemy pokroić na kromki albo w większą kostkę. Najpierw wkładamy je do piekarnika, żeby podeschły. Rozkładamy na blasze i wstawiamy do piekarnika na niską temperaturę — na przykład 75°C, aż pieczywo trochę podeschnie. Jest to potrzebne zwłaszcza przy świeżym pieczywie. Na patelni rozgrzewamy oliwę i podsmażamy grzanki.

Teraz zabierzmy się za dressing, najważniejszą część całego przepisu. Jeśli przygotujecie go na zapas, można przez jakiś czas przechowywać go w lodówce.

Najpierw będziemy potrzebować żółtka. O ile w profesjonalnych kuchniach ze względów higienicznych trzeba używać pasteryzowanych żółtek, o tyle w domu użyjemy żółtka ze świeżych jajek. Jak rozpoznać świeże jajko? Najlepiej, gdy kurka właśnie je zniosła, minus maks. 10 dni. Jeśli jednak nie wiemy, w jakim stanie jest jajko, jak to sprawdzić? Przede wszystkim jajko nie powinno być uszkodzone, to pierwszy i najprostszy test. Możemy też potrząsnąć jajkiem przy uchu. Świeże jajko ma bowiem żółtko ściśle połączone z białkiem, w starszych oddzielają się one od siebie i takie jajko jakby chlupocze. Trzecia możliwość to zanurzenie jajka w wodzie. Świeże będzie uparcie trzymać się dna, starsze zaczyna pływać przy powierzchni.

Możemy też zastosować pierwotny sposób, czyli "coddled egg" — innymi słowy podgotowane albo wypieszczone jajko. Zagotowujemy wodę, a gdy zacznie wrzeć, wkładamy jajko i gotujemy dokładnie minutę. Następnie natychmiast przekładamy je do zimnej wody, aby zatrzymać dalsze gotowanie. Z tak wypieszczonego jajka wyjmujemy żółtko i wkładamy do miseczki.

Dodajemy łyżkę musztardy dijon i sok z limonki. Przed przekrojeniem limonki warto włożyć ją na 10 sekund do mikrofalówki, sok da się wtedy znacznie łatwiej wycisnąć. Polecam zacząć od soku z połowy limonki i dopiero pod koniec przygotowania, zależnie od smaku, dodać go więcej, jeśli będzie trzeba. Pamiętajcie, że u nas sprzedaje się limonki niedojrzałe, bardzo cierpkie. Tymczasem w krajach ich pochodzenia są znacznie słodsze.

Bierzemy trzepaczkę i zaczynamy ucierać mieszaninę soku z limonki, żółtka i musztardy dijon, aż żółtko się spieni.

Obieramy czosnek, wyjmujemy kiełek, który u wielu osób może powodować dolegliwości trawienne, przeciskamy czosnek przez praskę i dodajemy, podobnie jak pół łyżeczki sosu worcestershire. Następnie drobno kroimy i rozgniatamy nożem fileciki anchois oraz dodajemy drobno starty parmezan. Ponownie bierzemy trzepaczkę i zaczynamy ubijać zawartość miseczki.

Gdy masa jest dobrze wymieszana i zgęstnieje, zaczynamy, stale mieszając, dodawać kroplami oliwę. Może się zdarzyć, że zabraknie nam rąk. Jedną ręką trzymamy miseczkę, drugą ubijamy trzepaczką, a jak dolać oliwy? Jeśli postawimy miseczkę na gumowej podkładce albo choćby na ściereczce, przestanie obracać się pod trzepaczką, nie będziemy musieli jej przytrzymywać i możemy śmiało wykorzystać drugą rękę. Mieszamy bardzo intensywnie.

Jeśli nazwa anchois nic wam nie mówi, wiedzcie, że chodzi o sardele (nie sardynki), więc w sklepie możecie spotkać się raczej z określeniem filety z sardeli w oleju. Zdecydowanie jednak nie używajcie pasty z sardeli, która jest zbyt aromatyczna. Cały czas ubijamy i powoli dolewamy oliwę. Im więcej oliwy dolejemy, tym gęstszy będzie dressing.

Na koniec doprawiamy dressing solą i świeżo mielonym czarnym pieprzem, próbujemy i w razie potrzeby dodajemy jeszcze sok z limonki.

Pozostało już tylko wykończenie. Do pustej miski wkładamy liście sałaty rzymskiej. Możemy je ostrożnie porwać albo pokroić na odpowiednie kawałki. Istnieją dwa przeciwstawne poglądy na dzielenie liści, jedni są zwolennikami rwania, drudzy krojenia. Moim zdaniem ostatecznie to zupełnie wszystko jedno. Do miski z liśćmi wlewamy trochę dressingu i ostrożnie podrzucamy, mieszając. Następnie dolewamy dressing i podrzucamy dalej. Ważne, żeby każdy pojedynczy liść sałaty pokrył się cienką warstewką dressingu, który z niego nie spływa. Podczas podrzucania uważamy, aby nie pognieść i nie uszkodzić liści. Powtarzam, że kluczowe jest, aby liście sałaty przed wymieszaniem z dressingiem były zupełnie suche. Z dressingiem nie przesadzamy, ma bardzo wyrazisty smak, więc nie trzeba, żeby liście sałaty w nim pływały.

Kiedy jesteśmy zadowoleni, możemy podawać. Najlepiej na schłodzonym talerzu. Przekładamy liście na talerz, posypujemy świeżymi płatkami parmezanu, dodajemy grzanki i od razu podajemy. To danie opiera się na doskonałych i idealnie świeżych składnikach. Może je zepsuć obeschnięta lub źle osuszona sałata, starszy parmezan albo nie całkiem świeże jajko.

W restauracjach sałatkę Caesar podaje się czasem z kurczakiem, wtedy w menu musi być napisane: sałatka Caesar z kurczakiem. Jeśli dodaje się inne składniki, również powinny być wymienione, bo do Caesara zdecydowanie domyślnie nie należy żaden boczek, a już zupełnie nie ogórki czy pomidory i inne niedorzeczności.

Smacznego.